Waarheid naast waarheid Kinderheil, 't Arsenaal en Theatermakershuis De Queeste

De jonge moeder Donna Meersman wordt beschuldigd van moord op haar twee kinderen. Bij gebrek aan bewijs wordt ze weer vrijgelaten. Kinderheil, een coproductie van 't Arsenaal en Theatermakershuis De Queeste, is een tekst van de Britse theaterauteur Dennis Kelly. Kelly begint zijn verhaal wanneer Donna weer op vrije voeten is. Zijzelf en de mensen in haar omgeving hebben elk hun eigen waarheid gevormd, waar de feiten achter blijven schuilgaan.

‘Wat volgt is letterlijk, woord voor woord, overgenomen uit interviews en brieven. Er is niets toegevoegd, en alles is weergegeven in de bewoordingen van de personen in kwestie, hoewel links en rechts wel één en ander is geredigeerd. Namen zijn niet veranderd.' Helena Van den Berge speelt een theaterauteur die op basis van interviews met alle bij het familiedrama betrokken personen een nieuwe toneeltekst wil schrijven. In documentairestijl komen die betrokkenen om de beurt aan het woord om hun versie van de feiten te belichten. Meestal voeren ze opeenvolgende korte monologen, slechts hier en daar gaan de personages met elkaar in gesprek. Donna (Lien De Graeve) houdt haar onschuld staande. Haar kinderen zijn gestorven aan verstikking en wiegendood: tragische ongevallen, maar zeker geen moord. Linda Broeckx (Els Olaerts) is de moeder van Donna, maar in de eerste plaats is ze toch politica. Haar ster rijst en de media-aandacht rond haar dochter doet daar geen kwaad aan. De vader van de gestorven kinderen (Tom Ternest) verkiest te zwijgen, psychiater Millard (Jos Geens) meent te weten aan welk syndroom Donna lijdt en een oversekste riooljournalist (eveneens een rol voor Tom Ternest) bouwt zijn carrière op de zaak. Alleen de pleidooien van de advocaten en het oordeel van de rechtbank zijn opvallend afwezig in het stuk. Echt bewijsmateriaal blijft uit en het publiek moet zelf zijn weg maar vinden tussen al die uiteenlopende getuigenissen. Door zijn tekst zo op te bouwen, promoveert Dennis Kelly de waarheid zelf tot hoofdthema van zijn stuk - of beter: het grote gebrek aan één enkele waarheid. De media, de wetenschap, de betrokkenen, het theater: iedereen en dus niemand heeft de waarheid in pacht. Kelly poneert zijn documentaire tekst als ‘letterlijk, woord voor woord', maar ook die stelling kun je probleemloos in twijfel trekken. Net zo goed is de tekst immers een puur product van Kelly's fantasie.

Het decor bestaat uit zes glazen panelen, die in twee rijen geschrankt achter elkaar staan. De personages lopen erachter en ertussen door, komen ervoor staan om hun verhaal te doen. De panelen geven een doorkijk op wat op de achtergrond gebeurt: een blik die gaandeweg troebel wordt, zoals de waarheid waar het stuk zich rond centreert. Dat vertroebelen kun je letterlijk nemen. De personages gebruiken de decorstukken voor van alles en nog wat: om er politieke slogans op te kladden, om een stelling te verduidelijken, om krantenknipsels op te plakken. Maar vooral dienen de panelen om hun innerlijke wereld tegen uit te kieperen. Donna tekent een groot hart met een sjerp om te uiten dat ze van haar kinderen hield. ‘De publieke opinie' keilt eieren tegen de achterkant aan, terwijl Donna vlak voor het glas zit. Op het laatst tonen de glazen wanden een slagveld - te vergelijken met de toestand in de hoofden van de protagonisten. 

Kruisbestuiving

Dennis Kelly is populair bij 't Arsenaal en De Queeste. Het Genkse gezelschap bracht vorig seizoen al zijn tekst Osama the Hero, over de mechanismen van angst. Het Mechelse 't Arsenaal speelde zijn Puin, over een door hun ouders zwaar beschadigde broer en zus. In deze voorstelling werken ze samen aan een derde Kelly die al even zwaarwichtige onderwerpen opvoert. Zoals in al zijn teksten confronteert de auteur het publiek in Kinderheil met de onderbuik van de actualiteit, met individuele drama's die de schaduwkant van de hedendaagse samenleving uitlichten.
De combinatie 't Arsenaal - De Queeste zorgt voor een meerwaarde op de scène. Christophe Aussems van De Queeste regisseert Kinderheil; Michael De Cock van 't Arsenaal vertaalde de tekst en neemt de dramaturgie waar. De cast is evenwichtig samengesteld met acteurs uit beide stallen, die elkaar nu en dan lijken op te zwepen tot een hoger niveau dan ze als individuele acteurs halen. Lien De Graeve speelde al in producties van beide gezelschappen, en voelt zich duidelijk op haar plaats in het samenwerkingsverband. De jonge actrice, zoals steeds met een zweem van ingehouden dramatiek in haar stem, is ideaal gecast als Donna. Fragiel en gebroken staat ze voor je en ze bezorgt je kippenvel.
‘Ik heb het gevoel dat ze altijd bij mij zijn. Altijd, op een bepaalde manier toch. En het interesseert mij niet wat andere mensen daar euh... over zeggen. Ik heb gewoon het gevoel dat ze er altijd zijn. Ik denk dat het komt omdat ze zo jong gestorven zijn, weet je, ze hebben nooit iets anders dan hun moeder gekend. En ze verwijten mij niets, echt niet.' Schuldig? Onschuldig? Je komt het niet te weten. Maar gaandeweg raak je volledig in de ban van haar verhaal. Haar vluchtende ogen, de aarzelingen, de zoekende antwoorden na moeilijke vragen... naarmate de voorstelling vordert, raak je meer in het verhaal opgezogen. Je stelt je voor wat Donna's woorden betekenen als het waar is dat ze haar twee baby's heeft vermoord. Je stelt je voor wat ze betekenen als ze onschuldig beschuldigd is. Beide waarheden snijden als messen door de zaal.
Daar nog bovenop zorgt de getuigenis van de vader van de kinderen, die ondanks zijn voornemen om in stilte af te zien, de woorden toch niet langer binnen kan houden en zijn verdriet de zaal in spuwt. Tom Ternest speelde de afgelopen seizoenen vooral bij De Queeste, maar zat enkele jaren geleden ook in de productie Norway.Today van 't Arsenaal. Donna en haar (ex-)man gaan nergens direct in dialoog met elkaar, maar de acteurs maken de immense spanning tussen beide personages meer dan voelbaar.

Ondanks het grote drama en de daarbij horende emoties is Kinderheil niet over de hele lijn een tranendal. Onder andere de seksverslaafde reporter zorgt voor een luchtige toets. Hij heeft zijn carrièrekans gezien en gegrepen door als eerste over de zaak van Donna Meersman te berichten. Hij heeft haar in zijn artikelen met de grond gelijk gemaakt en is trots op zijn verwezenlijkingen. Eén na één haalt hij de teksten - die hij uiteraard allemaal zorgvuldig heeft bewaard - naar boven en kleeft ze op één van de transparante wanden van het decor. In de loop van de lofrede op zichzelf haalt hij zijn professionele objectiviteit en deontologie volledig onderuit. Hij heeft zijn idee-fixen en zijn overtuigingen: die zijn gekleurd als de regenboog, maar zorgen maakt hij zich daar niet over. Als hij maar naambekendheid verwerft. De naam journalist is hij alvast niet waardig. En als man is hij een wandelend karikatuur. ‘Sorry. Het is de hitte. Word ik geil van. Loop godverdomme de hele fucking tijd met een fucking stijve rond, alsof ik weer 16 ben.' Het contrast tussen de twee rollen van Tom Ternest kan niet groter zijn. Hij bewandelt het hele spectrum van stemmingen en toont zichzelf daarbij als een aangenaam veelzijdig acteur.

De acteurs overtreffen zichzelf in dit gelegenheidscollectief zo goed als over de hele lijn. Jos Geens ('t Arsenaal) staat met het personage van de psychiater in zijn sterkste rol van de afgelopen seizoenen en ook Els Olaerts ('t Arsenaal) overtuigt als de geslaagde politica die niet weet hoe ze een zorgende moeder moet zijn. Zo zelfverzekerd haar overwinningsspeech, zo groot haar onvermogen om haar dochter te troosten. 't Arsenaal en De Queeste bewijzen met Kinderheil hoe vruchtbaar en dynamiserend kruisbestuivingen kunnen zijn.

Ines Minten