'Gewoon iets doen' - De anarchistische veelheid van 'In de meidoorn' In de meidoorn, BRONKS

De oude man Karel werd als kleine jongen door zijn ouders het huis uitgestuurd omdat ze geen tijd voor hem hadden. Bang voor spinnen en voor meisjes trok hij met zijn houten zwaard naar het nabijgelegen bos. Daar voelde hij zich veilig in een fictieve wereld met de dieren als vrienden. Treurend om zijn onmogelijke kinderliefde Fientje luisterde hij naar het levensverhaal van schaap Arend, dat zijn geluk vond bij een egel, maar niet nadat zij hem had afgewezen omdat ze bang was hem te kwetsen met haar stekels. Ook het leven van de beroemde zangeres mevrouw Reiger kreeg een andere wending nadat ze haar geliefde wesp had afgewezen. Hij kuste zichzelf dood in haar tong, zij kon niet meer zingen en keerde terug naar het bos, waar ze onder de meidoorn haar verhaal vertelde aan de jongen.

Karel zelf werd ouder en bouwde in het zolderatelier van zijn woning een bos na van gefiguurzaagde meidoornen. Hierin konden de dieren uit zijn jeugd weer tot leven komen en de gevluchte eland Goran kreeg er asiel, nadat hij nergens anders onderdak vond. Nu, aan het einde van zijn leven, geeft Karel deze geheime wereld door aan twee jonge pubermeisjes, hartsvriendinnen die net als hij verdrietig zijn. Zij noemen zichzelf ‘de twee verloren meisjes': van het blonde meisje is de moeder plotseling weggelopen en van het donkere de vader. Het verlies van een van de ouders heeft hun wereld doen kantelen en ook zij moeten, net als Karel destijds, op een of andere manier iets doen om het evenwicht te herstellen.

In de meidoorn van BRONKS gaat over verliesverwerking, over het niet bij de pakken neerzitten en gewoon 'iets doen' om het verdriet een plek te geven in je leven. De boodschap aan het jeugdige en volwassen publiek is expliciet, maar een opgeheven vingertje is nergens te vinden. De verschillende verhaallijnen snijden hetzelfde thema immers steeds anders aan: via het leven van de oude Karel (Wim Willaert), via dat van de twee meisjes (An Miller en Kristien De Proost) en tenslotte via de dierenverhalen die Karel aan zijn twee jonge gasten vertelt. Regisseur Johan Dehollander heeft ervoor gekozen om de complexe tekst van de jonge toneelschrijver en theatermaker Raven Ruëll niet te ontrafelen, maar de rijkdom ervan op een schaaltje aan te bieden aan het publiek. De verschillende lagen van het verhaal worden uitgespeeld en de enthousiaste overgave van de drie acteurs werkt als bindmiddel, waardoor je je als toeschouwer probleemloos laat meeslepen in het geheel van de voorstelling. En dat is maar goed ook, want wie na afloop probeert het verhaal in al zijn details na te vertellen, loopt onvermijdelijk vast.

Het kan haast niet anders dan dat Ruëll zich voor In de meidoorn liet inspireren door de Noorse toneelschrijver Ibsen, die in 1894 De wilde eend schreef. Ook daar bouwt een oude man op zijn zolder een bos na, waar in dit geval een wilde eend woont en waar hij met zijn kleindochter de hardheid van de echte wereld kan ontvluchten. Ibsen focust op het meisje en haar ouders, bij Ruëll worden de levens van de oude man, de meisjes en de dieren gelijktijdig gepresenteerd en bevatten ze, zoals gezegd, eenzelfde onderliggende symboliek: ze hebben allemaal iets gedaan om het verlies in hun leven een plek te kunnen geven. Ruëll bouwt op die manier voort op zijn eigen schrijf- en maakparcours bij BRONKS: ook in Jan, mijn vriend (2002) en Stoksielalleen (2004) voerde hij pubers ten tonele die afscheid moesten nemen van een verdwenen dierbare. Dit keer liet hij de regie echter over aan zijn vroegere Rits-docent Johan Dehollander, en zo gaat het sombere thema op in een haast nonchalante enscenering die drijft op spelplezier. Die vermenging valt wonderwel goed uit.

De liefdesperikelen in de dierenverhalen maken de complexiteit van de liefde tot een universeel gegeven. Ze zijn een voorbeeld voor zowel de kleine Karel destijds als de twee meisjes in het heden. Tijdens de voorstelling worden de verhalen deels verteld en deels nagespeeld met behulp van de eenvoudige rekwisieten die voorhanden zijn in het zolderatelier. Vol overgave wijden beide vriendinnen zich hier, na hun mysterieuze ontmoeting met Karel, aan hun opdracht om 'iets te doen'. Wat precies weten ze nog niet, maar hun aanwezigheid op de zolder en het naspelen van de dierenverhalen werkt sowieso al helend. Telkens wanneer een van de dieren wordt afgewezen in de liefde, krimpen de meisjes ineen van verdriet. Vooral het blonde meisje reageert fel: de enige uitweg die ze aan haar emoties kan geven is omhoog klimmen, een stelling op, waaraan ze gaat hangen om het met gierende uithalen uit te snikken. Maar ze is niet naar de zolder gekomen om op te geven, lijkt ze zich plots te bedenken, en dus vermant ze zich en springt ze resoluut weer naar beneden, het leven in. Hetzelfde doorzettingsvermogen zagen we in de eerste scène waarin de vriendinnen hun entree maken. Minutenlang zoeken ze naar het juiste liedje op de radio. Iedere zender speelt een ander deuntje waarmee vol goede moed wordt meegezongen, totdat er met harde hand een eind aan wordt gemaakt. Dat is nodig, want elk liedje gaat over de liefde of over iemands papa of mama.

De inbreng van Dehollander heeft nog een vierde verhaallaag aan de voorstelling toegevoegd. Het is de laag van de spelers zelf, die zich voor de ogen van het publiek in het ongepolijste tekstmateriaal storten, zoals in de haast tekstloze eerste scène. In plaats van duidelijkheid aan te brengen, bijvoorbeeld in wie nu precies de man op het toneel is die samen met de vriendinnen de dierenverhalen tot leven laat komen - want was de oude Karel niet overleden? - laat hij An Miller in het begin van de voorstelling uit de coulissen regieaanwijzingen geven. In de laatste scène spreekt Wim Willaert de tot dan toe naamloze meisjes dan weer aan met de namen van de actrices zelf. Tussendoor wordt er veelvuldig gespeeld met het aan- en uitdoen van het tl-licht boven het podium. Bovenop de veelheid van de verschillende verhaallagen, worden er af en toe ook nog visuele scènes parallel naast de tekst geplaatst. Zo moet je als toeschouwer kiezen wanneer een grote opblaasbare boom op de zolder tot leven komt. De lucht die er langs onder wordt ingeblazen zorgt voor een fontein van groene confettiblaadjes, zodat deze visuele aandachtstrekker het bij een groot deel van het publiek wint van de tekstuele mededeling dat we ons in het nagebouwde bos van Karel bevinden.

Dehollander heeft met zijn enscenering van In de meidoorn aan de verleiding kunnen weerstaan om een versimpelende knieval te maken voor de vele kinderen in het publiek. Zijn bewuste theatrale veelheid werkt verrassend meeslepend, maar kan tegelijkertijd niet verhullen dat op verhaalniveau enkele dramaturgische breinbrekers onoplosbaar blijven. Het naast elkaar plaatsen van de verschillende lagen én het bewust toevoegen van positieve spelenergie (met af en toe wat ironische pathetiek) maakt de tekst over verlies en verliesverwerking extra schrijnend. De levenswijsheid die een oude man ooit leerde van een eland en die hij nu doorgeeft aan twee verdrietige hartsvriendinnen is er één om te onthouden, ook zonder een ingetogen en kwetsbare benadering. En dus worden de meisjes in de laatste scène opnieuw aangespoord om 'zomaar iets te doen, maakt niet uit wat'. In de meidoorn eindigt niet in mineur om een verloren papa of mama, maar in een anarchistisch feestje op het toneel waar rekwisieten en groene confetti samen door de lucht vliegen.